Ελαιόλαδο & Ελιές

Γεωπονία Ποικιλίες της ελιάς Συγκομιδή Στο ελαιοτριβείο Ο προορισμός του λαδιού Βιομηχανία Ταξίνομηση και σύσταση του λαδιού Γευσιγνωσία ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΕΣ ΕΛΙΕΣ ΠΟΠ και ΠΓΕ του λαδιού και της ελιάς Βιολογικό λάδι Η νομοθεσία Η ιστορία του λαδίου στην Μεσσηνία Οι Τιμές του Ελαιολάδου

Ο μύθος των Ελιών Καλαμών

Απάνου στο τραπέζι το ψωμί κ'η ελιά,
μες στην κληματαριά ο λύχνος του αποσπερίτη
και 'κει ψηλά, γυρίζοντας στην σούβλα του, ευωδάει ο γαλαξίας
καμένο ξύγκι, σκόρδο και πιπέρι.
(Γιάννης Ρίτσος)


Γι αυτό...


Ένας σου 'δινε ποτήρι κι άλλος σου 'δινεν ελιά.
Έτσι πέρασες γραμμή της γειτονιάς τα καπελιά.
(Κώστας Βάρναλης)


Ο μύθος των Ελαιών Καλαμών

Πρόσφατες έρευνες, με την μέθοδο αναλύσεων μοριακής βιολογίας (DNA) , σε οργανικά υπολείμματα εντός των αρχαιολογικών ευρημάτων (αγγεία), επιβεβαιώνουν ότι η εξημέρωση της ελιάς πρέπει ν’ άρχισε κάπου στα  χαμηλά υψόμετρα της οροσειράς του Ζάγκρου , στα σύνορα των σημερινών Ιράκ και Ιράν. Κι αυτό αφού είχαν περάσει γύρω τις 5-6.χιλιετηρίδες από τον καιρό που στην Μεσοποταμία, για πρώτη φορά στην ιστορία του, ο άνθρωπος σταμάτησε να περιπλανιέται κι έγινε γεωργός. Η εξημέρωση έγινε δηλ. λίγο πολύ εδω και 5-6 χιλιάδες χρόνια π.Χ..

Δεν είναι για την στιγμή εύκολο να καθορίσουμε αν πρώτα ο άνθρωπος  χρησιμοποίησε την ελιά για να παράγει βρώσιμες ελιές ή για να παράγει λάδι. Η άποψη πού σήμερα επικρατεί είναι ότι μάλλον το πιθανότερο είναι το δεύτερο: να παράγει λάδι.

Όταν οι έλληνες έφτασαν στην αιγαιακή λεκάνη κατεβαίνοντας από τις στέπες του Καυκάσου (πριν 2000 χρόνια π.χ.) η καλλιέργεια της ελιάς ήταν αρκετά διαδεδομένη ανάμεσα στους ντόπιους λαούς και ιδιαίτερα στους λεγόμενους, μινωικούς,  ασιατικής προέλευσης κι αυτοί. Κι όπως ήταν φυλή πνευματικά εύρωστη και γεμάτη δίψα θαμπώθηκε από τις επιτεύξεις των ντόπιων πολιτισμών και για πάνω από 500 χρόνια βάλθηκε να μάθει  και να πάρει απ’ αυτούς  ότι πιο καλό είχαν αναπτύξει. Ένα απ’ αυτά ήταν και η καλλιέργεια της ελιάς.

Θεωρούσαν την καλλιέργεια της ελιάς τόσο μεγάλη κατάκτηση στο βαθμό που ακόμη και η Αθηνά, η οποία είχε βγει απ’ το σπασμένο κεφάλι του Δία, και δεν μπορούσε παρά να ήταν σοφή, διάλεξε την ελιά και την φύτεψε στο βράχο της ακρόπολης σαν επιβεβαίωση της ιδιοκτησίας της ύστερα από την νίκη της στον καυγά με τον Ποσειδώνα για το ποιος θα πάρει την Αττική.

Έτσι  οι Αθηναίοι μιμούμενοι το έργο της Αθηνάς, όπως μιμούνταν ότι καλό εύρισκαν στους άλλους. κοινό χακτηριστικό όλων των ελλήνων της εποχής (ήταν και λιγάκι ζηλιάρηδες), έβαλαν μπρός και με εντατικό ρυθμό διέδωσαν την καλλιέργεια της ελιάς μπας και γίνουν κι αυτοί σοφοί. Λένε πως εν μέρει τα κατάφεραν. Αρκετοί  απ’ αυτούς έγιναν φιλόσοφοι.

Πάντως παραμένει η αμφιβολία  αν πραγματικά οι αρχαίοι έλληνες έγιναν φιλόσοφοι γιατί τρώγανε ελιές και λάδι ή, άνθρωποι αυτοί της στέπας πολεμιστές μαχαιροβγάλτες τότε, βλέποντας τις κατακτήσεις των μεσογειακών  σταμάτησαν και το φιλοσόφησαν ( άλλο μεγάλο  προτέρημα τους - ίσως και γι αυτό σταμάτησαν και δεν συνέχισαν το ταξίδι για την Αφρική το δεύτερο τότε κέντρο του πολιτισμού, θα το κάνουν αργότερα όταν θα έχουν αφομοιώσει και συμβάλλει στην ανάπτυξη της μεσσογειακής κουλρούρα). Κι αφού το φιλοσόφησαν, μαζί με τους άλλους θεούς, που μάζεψαν από τις μεσογειακές και ανατολίτικες αυλές, πήραν και την Αθηνά και την έβαλαν να φυτέψει την ελιά στο βράχο σαν ορόσημο.

Η καλλιέργεια της ελιάς δέθηκε τόσο στενά με τον  ελληνισμό που θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι ρίζες της σε τούτο τον τόπο τρέχουνε ζευγαρωτά με κείνες του ελληνισμού. Όσο ανέβαινε η αξία των ελλήνων τόσο ανέβαινε και η αξία της ελιάς. Στο βαθμό που ο Αίσωπος έφτασε να την κάνει βασίλισσα των δέντρων. Τώρα η αξία της ελιάς, συγγνώμη του λαδιού της, έπεσε λες...

Εξάλλου οι δωριείς , οι συντηρητικοί  αυτοί πολεμιστάδες, δεν μπορούσαν να μην σεβαστούν την παράδοση, έδωσαν,λοιπόν, στον Ηρακλή μαζί με την λεοντή  και την κορύνη, το ρόπαλο-από τι άλλο -από ελιά.

Κι επειδή αυτό ερέθισε τους άλλους έλληνες, ύστερα από πολλές συζητήσεις - όχι όλες αναίμακτες, βρήκαν μια συμβιβαστική λύση στεφανώνοντας τους ολυμπιονίκες με τον κότινο, κλαδί αγριελιάς, και τους έβαζαν να κοιμηθούν σε στρώματα από σακιά γεμάτα λιόφυλλα. Τίποτε δεν πήγαινε  χαμένο: καρπός, ξύλο, φύλλα.

Όπως και να ’χουν τα πράγματα σε τούτο τον τόπο από καταβολής Ελλήνων την ελιά την καλλιεργούσαν για το λάδι της (για να φωτίζονται-ίσως και πνευματικά-και να καλλωπίζονται)  και για τις βρώσιμες ελιές της. Η καλλιέργειά της και το όνομά  της είναι τόσο δεμένα με τον ελληνισμό στο βαθμό που στα χρόνια  της μεγάλης λήθης του βαθιού μεσαίωνα οι βυζαντινοί έφτασαν να αναζητούν την προέλευση του όρου Ελλάδα στην ελιά και στο ελάδιν κι έλεγαν τους έλληνες Ελ(λ)αδικούς, Ελ(λα)δάδες κι  Ελ(λ)αδίτες. Στο τέλος, για να μην τα ανακατεύουν και πολύ, κατάληξαν ότι οι έλληνες ήταν οι κατωτικοί ή πιο καλύτερα οι χαμουτζίδες , πολλοί από τους οποίους  εκείνους τους δύσκολους  καιρούς ζούσαν τρώγοντας ελιές και λάδι.

Και ενώ το λάδι, κείνο το λίγο που έτρωγαν, δεν είχε προβλήματα πικρίλας γιατί το πικρό συστατικό του ελαιόκαρπου, η ελευρωπαϊνη, είναι υδατοδιαλυτό κι έφευγε με τα λιόζουμα, στην περίπτωση της χρήσης της ελιάς σαν φρούτο το πρόβλημα της πικρίλας ήταν μεγάλο.

Πράγματι ο καρπός της ελιάς, είτε ανώριμος είτε ώριμος, είναι πικρός. Εκτός από τον καρπό μιας ποικιλίας, της θρουμπολιάς. Κι αυτό λόγω κάποιας τυχαίας μετάλλαξης, δεν φαίνεται να έβαλε σ’ αυτή το χέρι της η Αθηνά, όταν ο καρπός ωριμάζει ξεπικρίζει  μόνος του πάνω στο δέντρο.

Η θρουμπολιά συναντιέται αιώνες τώρα στα νησιά του Αιγαίου και σε μερικές παράκτιες περιοχές της στερεάς Ελλάδας.

Άλλο μυστήριο τώρα . Πότε έγινε η μετάλλαξη της θρουμπολιάς; Πριν να αρχίσουν οι έλληνες να τρώνε της ελιές ή μετά;

Αυτό έχει σημασία. Γιατί αν έγινε πριν τότε οι έλληνες μάλλον μάθανε να θρέφονται με ελιές τρώγοντας θρουμπολιές. Κι οι καλαματιανοί πρέπει να στήσουνε μνημείο στην θρουμπολιά.

Αν η μετάλλαξη έγινε ενώ ήδη είχαν αρχίσει να τρώγουν τις ελιές ξεπικρισμένες ,τότε,από την μια, η θρουμπολιά έχασε το λεωφορείο, κι από την άλλη ίσως ανήκει στους έλληνες η ευρεσιτεχνία του ξεπικρίσματος με το αλάτι, γιατί το ξεπίκρισμα βάζοντας τις ελιές στο νερό μάλλον πρέπει να είναι μεσανατολίτικο  (λένε πώς στα μινωικά τραπέζια αφθονούσαν οι ελιές).

Μέχρι που να βρουν τις απαντήσεις οι επιστήμονες ας πιστέψουμε ότι οι έλληνες , με την βοήθεια της Αθηνάς, χρησιμοποίησαν το αλάτι, η ανακάλυψη του οποίου πρέπει να οφείλεται σε προηγούμενους θεούς άλλων τόπων, για να ξεπικρίνουν τις  Μεγαρίτικες ελιές.

Έβαζαν, λένε, μέσα σε  κοφίνια  ένα στρώμα από μεγαρετικες ελιές κι ένα στρώμα αλάτι μετά άλλο στρώμα ελιές κι άλλο αλάτι μέχρι που να γεμίσει το κοφίνι και τις άφηναν για μερικό καιρό  ώσπου το αλάτι έβγαζε τα ζουμιά και οι ελιές ξεπίκραιναν και διατηρούνταν. Φαϊ  για κροίσους! αν λάβουμε υπόψη μας το κόστος του αλατιού εκείνα τα χρόνια. Ήταν και είναι οι περίφημες ελιές ξηράλατος που με τα χρόνια διαδόθηκαν από τους έλληνες σ’ όλη την Μεσόγειο και πέρασαν στην ιστορία με το όνομα  οι ελληνικές ελιές. Γι αυτές μιλάει κι ο Columella  στο Re de Rustica το 60-65 π.Χ., ενώ ακόμη σήμερα οι αλγερινές ελιές ετοιμάζονται μ’αυτή την μέθοδο και τις λένε ελληνικού τύπου.

Η ανακάλυψη της χρήσης του αλατιού για το ξεπίκρισμα άνοιξε και τον δρόμο στην χρήση της άλμης  στην συντήρηση των ελιών

Οι μεσσήνιοι οι οποίοι ‘‘φιλοσοφούσαν γαρ μετ’ ευτελείας και φιλοκαλούσαν άνευ  μαλακίας‘‘, μην ξεχνάμε ότι ο Περικλής είχε μεσσηνιακή καταγωγή, αφού χάραζαν τις ελιές άρχισαν να προσθέτουν και λίγο ξύδι ρετουσάροντας το οργανοληπτικό μπουκέ τους. Κι έτσι γεννήθηκαν οι περίφημες μεσσηνιακές  ελιές Καλαμών.

Από το σημείο αυτό και μετά το πήδημα μέχρι τον Ρίτσο και τον Βάρναλη ήταν… ψύλλου πήδημα.

Copyright (C) 2009 @elies-ladikalamatiano.gr All rights reserved. Σχεδιασμός Ιστοσελίδας:Webico Creative Studios.